قانون شوراهای اسلامی شهر و روستا

بر اساس قانون تشکیلات ، وظائف وانتخابات شوراهای اسلامی کشور اعضای شورای شهر بصورت انتخابات به این شورا راه یافته و تعداد اعضای شورای روستا و شهر به صورت مستقیم ، عمومی ، با رأی مخفی و اکثریت نسبی آراء برگزار میگردد .

تقلب در انتخابات توسط هیات نظارت و وزارت کشور در صورت اثبات موجب ابطال انتخابات در دیوان عدالتاداری خواهد گردید. معترضین به نحوه برگزاری انتخابات می توانند راساً یا توسط وکیل رسمی دادگستری شکایت یا اعتراض خود را به دیوان عدالت اداری تسلیم نموده تا مطابق قانون مورد رسیدگی قرار گرفته و در صورت وجود ادله نتایج انتخابات ابطال میگردد.
یکی از مهمترین وظائف شوراها مبنی بر انحراف شوراها از وظائف قانونی در هیات حل اختلاف و رسیدگی به شکایات شوراها قابل رسیدگی می باشد.
در مواردی خاص حتی نحوه انحلال شورا در قانون پیش بینی گردیده است ؛ قانون شوراها آخرین بار در مورخ ۲۷/۸/۱۳۸۶ اصلاح و در روزنامه رسمی کشور منتشر گردیده است .

جهت مشاهده‌ی مطالب دیوان عدالت اداری کلیک کنید.

وظایف شورای اسلامی شهر و روستا

۱. وظایف نظارتی

• نظارت بر عملکرد شهرداری یا دهیاری

  • اطمینان از حسن اجرای مصوبات شورا.

  • بررسی و نظارت بر اجرای صحیح بودجه شهرداری.

  • نظارت بر نحوه ارائه خدمات شهری مانند جمع‌آوری زباله، فضای سبز، حمل و نقل و…

• نظارت بر عملکرد دستگاه‌های دولتی در حوزه شهر یا روستا
  البته در حیطه اختیارات شورا و نه دخالت اجرایی.

 ۲. وظایف تقنینی (تصویب مقررات محلی)

• تصویب برنامه و بودجه شهرداری یا دهیاری

  • بررسی و تصویب بودجه سالیانه.

  • بررسی متمم بودجه و تفریغ آن.

• تصویب عوارض محلی

  • تعیین نرخ عوارض مختلف مانند عوارض ساخت‌وساز، خدمات شهری و…

• تصویب آیین‌نامه‌ها، طرح‌ها و لوایح شهرداری
  البته در چارچوب قوانین کلی کشور.

 ۳. وظایف اجرایی – اداری

• انتخاب شهردار یا دهیار

  • شورا در شهرها شهردار و در روستاها دهیار را انتخاب می‌کند.

  • همچنین در صورت نیاز، می‌تواند برکناری آنها را درخواست نماید.

• بررسی و تصویب طرح‌های عمرانی شهری و روستایی

  • مانند توسعه معابر، بهسازی بافت‌های فرسوده، ایجاد پارک، خیابان‌کشی و…

• تلاش برای جلب مشارکت مردمی

  • تقویت شوراهای محلی، سازمان‌های مردم‌نهاد و همکاری مردم در اداره شهر یا روستا.

 ۴. وظایف فرهنگی، اجتماعی و خدماتی

• کمک به ارتقای فرهنگی و اجتماعی شهر یا روستا

  • حمایت از فعالیت‌های فرهنگی، ورزشی، آموزشی و مذهبی.

• پیگیری مسائل بهداشتی، درمانی و رفاهی

  • مانند کمک به راه‌اندازی درمانگاه، فضای سبز، آسفالت خیابان‌ها و…

• بررسی و رسیدگی به شکایات و مشکلات مردمی

  • شورا پل ارتباطی بین مردم و مسئولان است و موظف است پاسخگوی مطالبات مردم باشد.

 نکته مهم:

شوراها طبق اصل ۱۰۰ قانون اساسی، برای پیشبرد سریع برنامه‌های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی و آموزشی با مشارکت مردم و تحت نظارت آنها ایجاد شده‌اند.

قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران

قانون «تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران» به منظور اجرای اصول ۱۰۰ تا ۱۰۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تدوین شده است. این قانون چارچوب تشکیل شوراها، نحوه انتخاب اعضا، شرح وظایف آن‌ها در سطوح مختلف و چگونگی انتخاب شهرداران را تبیین می‌نماید.

۱. مبنای قانونی

اصول ۱۰۰ تا ۱۰۶ قانون اساسی، شوراهای اسلامی را به‌عنوان نهادهایی محلی برای مشارکت مردم در اداره امور شهر و روستا پیش‌بینی کرده‌اند. بر اساس این اصول، قانون شوراها در خرداد ۱۳۷۵ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در سال‌های بعد اصلاحاتی بر آن اعمال شد.

۲. سطوح شوراهای اسلامی

۲.۱. شورای اسلامی روستا

در هر روستایی که حداقل ۲۰ خانوار ساکن یا ۱۰۰ نفر جمعیت داشته باشد، شورای اسلامی روستا تشکیل می‌شود. تعداد اعضای این شورا معمولاً سه نفر است. این شورا بر فعالیت‌های دهیاری نظارت داشته و در اجرای طرح‌های عمرانی، خدماتی و فرهنگی مشارکت دارد.

۲.۲. شورای اسلامی شهر

در تمامی شهرها، شورای اسلامی شهر تشکیل می‌گردد. تعداد اعضای شورا متناسب با جمعیت شهر بین پنج تا بیست و یک نفر تعیین می‌شود. مهم‌ترین وظیفه این شورا انتخاب شهردار و نظارت بر عملکرد شهرداری است.

۲.۳. شوراهای بخش، شهرستان و استان

• شورای بخش از نمایندگان شوراهای روستاهای همان بخش تشکیل می‌شود.

• شورای شهرستان متشکل از نمایندگان شوراهای شهر و روستاهای آن شهرستان است.

• شورای استان نیز از نمایندگان شوراهای شهرستان‌های تابعه تشکیل می‌گردد.

این شوراها به‌طور عمده وظیفه هماهنگی، برنامه‌ریزی کلان و سیاست‌گذاری منطقه‌ای را بر عهده دارند.

۳. وظایف شوراهای اسلامی شهر و روستا

۳.۱. در زمینه برنامه‌ریزی و نظارت:

• تصویب بودجه و برنامه‌های شهرداری یا دهیاری

• نظارت بر اجرای پروژه‌های عمرانی و خدماتی

• شناسایی نیازهای توسعه‌ای منطقه در حوزه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی

۳.۲. در حوزه تصمیم‌گیری محلی:

• پیشنهاد نرخ خدمات شهری و روستایی

• بررسی و تصویب طرح‌های توسعه‌ای

• پاسخ‌گویی به شکایات مردمی نسبت به عملکرد شهرداری یا دهیاری

۳.۳. در حوزه مدیریت شهری:

• انتخاب شهردار از میان افراد واجد شرایط

• نظارت بر عملکرد شهردار و پیگیری امور اجرایی شهر

۴. شرایط داوطلبی عضویت در شوراها

متقاضیان نامزدی در انتخابات شوراهای اسلامی باید شرایط زیر را دارا باشند:

• تابعیت جمهوری اسلامی ایران

• داشتن حداقل ۲۵ سال سن

• اعتقاد به دین اسلام و التزام عملی به قانون اساسی

• نداشتن سوءپیشینه کیفری مؤثر

• سکونت در محل حوزه انتخابیه

۵. نحوه برگزاری انتخابات شوراها

انتخابات شوراهای اسلامی هر چهار سال یک‌بار برگزار می‌شود. رأی‌گیری به صورت مستقیم و با مشارکت عمومی مردم همان محل انجام می‌گیرد. برگزاری و نظارت بر انتخابات بر عهده وزارت کشور، هیئت‌های اجرایی و نظارت شورای نگهبان یا مجلس است.

۶. نظارت بر شوراها و برخورد با تخلفات

در صورت بروز تخلف از سوی اعضای شورا یا شهردار، نهادهای نظارتی از جمله فرمانداری، استانداری یا هیئت حل اختلاف، موضوع را بررسی و نسبت به تعلیق، سلب عضویت یا انحلال شورا اقدام می‌نمایند. همچنین هیئت تطبیق مصوبات مستقر در فرمانداری می‌تواند مصوبات شورا را از نظر مغایرت با قوانین بررسی کند.

شوراهای اسلامی، تجلی مشارکت مردم در امور محلی بوده و نقش کلیدی در اداره شهرها و روستاها دارند. این نهادها با بهره‌گیری از نظرات و توانایی‌های بومی، می‌توانند گامی مؤثر در راستای توسعه پایدار و تحقق مردم‌سالاری محلی بردارند.

آیین‌نامه داخلی شورای اسلامی روستا، مجموعه‌ای از مقررات و قواعد اجرایی است که نحوه فعالیت، برگزاری جلسات، اتخاذ تصمیمات و نظم درونی شورای اسلامی روستا را تعیین می‌کند. این آیین‌نامه به شورا کمک می‌کند تا در چهارچوب قانون، به‌صورت منظم، شفاف و هماهنگ به انجام وظایف خود بپردازد.

در ادامه، شرحی کامل و ساده از آیین‌نامه داخلی شورای اسلامی روستا ارائه می‌شود:

 ۱. هدف از آیین‌نامه داخلی شورا

آیین‌نامه داخلی، به‌منظور:

• تنظیم امور داخلی شورا

• ایجاد نظم در جلسات و تصمیم‌گیری‌ها

• شفاف‌سازی وظایف اعضا

• تعیین نحوه اداره جلسات و ارتباط با دهیاری و دستگاه‌ها

تدوین و به تصویب شورای اسلامی روستا می‌رسد.

 ۲. محتوای آیین‌نامه داخلی

۲.۱. نحوه تشکیل جلسات

• شورا باید در اولین جلسه خود آیین‌نامه داخلی را تصویب کند.

• جلسات شورا معمولاً به‌صورت عادی (هفتگی یا دو هفته یک‌بار) یا فوق‌العاده (در موارد اضطراری) تشکیل می‌شود.

• زمان، مکان و دستور جلسه باید قبلاً به اطلاع اعضا برسد.

• حد نصاب تشکیل جلسات، حضور اکثریت مطلق اعضا است (مثلاً از ۳ عضو، حضور ۲ نفر کافی است).

 ۲.۲. انتخاب هیئت رئیسه

• در اولین جلسه شورا، هیئت رئیسه شامل:

  • رئیس شورا

  • نایب رئیس

  • دبیر جلسه (منشی)

با رأی اعضا و برای مدت یک سال انتخاب می‌شوند.

 ۲.۳. وظایف هیئت رئیسه

رئیس شورا:

• اداره جلسات

• حفظ نظم در جلسه

• امضای مصوبات و مکاتبات رسمی شورا

نایب رئیس:

• در غیاب رئیس، وظایف او را بر عهده دارد.

دبیر شورا:

• تنظیم صورتجلسات

• ثبت مصوبات

• تهیه گزارش عملکرد

 ۲.۴. نحوه تصویب تصمیمات و مصوبات

• مصوبات شورا باید با رأی اکثریت حاضران در جلسه به تصویب برسد.

• صورتجلسه‌ها باید توسط اعضای حاضر امضا و ثبت شوند.

• تصمیمات شورا جنبه اجرایی پیدا می‌کند و به دهیار ابلاغ می‌شود.

 ۲.۵. غیبت، استعفا و سلب عضویت

• غیبت غیرموجه بیش از سه جلسه متوالی یا پنج جلسه متناوب در هر سال می‌تواند به عنوان تخلف تلقی شود.

• اعضا در صورت استعفا باید درخواست خود را به شورا ارائه دهند.

• در صورت بروز تخلفاتی مانند فساد، عدم رعایت نظم، یا تضاد منافع، شورا می‌تواند با تأیید هیئت حل اختلاف، نسبت به سلب عضویت عضو خاطی اقدام کند.

 ۲.۶. تعامل با دهیاری و سایر نهادها

• دهیار به عنوان بازوی اجرایی شورا، موظف به اجرای مصوبات قانونی شوراست.

• شورا وظیفه نظارت بر عملکرد دهیاری، بررسی بودجه و پیگیری پروژه‌ها را دارد.

• شورا می‌تواند با دستگاه‌های اجرایی، ادارات و نهادهای محلی مکاتبه و همکاری نماید.

 ۲.۷. شفافیت و اطلاع‌رسانی

• شورا موظف است عملکرد خود را به اطلاع مردم روستا برساند (مثلاً با نصب صورتجلسات یا گزارش عملکرد در مکان‌های عمومی).

• شفاف‌سازی روند انتخاب دهیار، تصویب بودجه و پروژه‌ها از وظایف شورا است.

۳. جایگاه حقوقی آیین‌نامه

• آیین‌نامه داخلی باید در چهارچوب قانون شوراها (مصوب ۱۳۷۵) و آیین‌نامه‌های اجرایی وزارت کشور تدوین شود.

• این آیین‌نامه پس از تصویب در جلسه شورا رسمیت یافته و لازم‌الاجراست.

آیین‌نامه داخلی شورای اسلامی روستا، به عنوان سندی راهبردی و مدیریتی، نقش مهمی در تنظیم نظم کاری شورا، تسهیل روند تصمیم‌گیری و شفافیت عملکرد دارد. این آیین‌نامه به شورا کمک می‌کند تا از تداخل، بی‌نظمی و تخلف جلوگیری کرده و به‌صورت منسجم در مسیر خدمت به مردم روستا گام بردارد. قانون شوراهای اسلامی و روستا

قانون جدید شوراهای اسلامی روستایی (آخرین اصلاحات ۱۴۰۲)

فصل اول: کلیات و تعاریف

• ماده ۱: شوراهای اسلامی روستا به عنوان نهادهای قانونی و مردمی، مسئول نظارت و مشارکت در اداره امور روستا هستند.

• ماده ۲: دوره فعالیت شوراها ۴ سال است و انتخابات هر دوره با دستور وزارت کشور برگزار میشود.

• ماده ۳: شوراها در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی و مصوبات دولت فعالیت میکنند.

فصل دوم: شرایط و نحوه انتخاب اعضا

• ماده ۴:

  • شرایط داوطلبان:

    • تابعیت ایران

    • حداقل ۲۵ سال سن

    • سکونت دائم در روستای مربوطه

    • عدم سوءپیشینه کیفری مؤثر

    • حداقل مدرک سیکل (راهنمایی)

  • تعداد اعضا:

    • روستاهای زیر ۵۰۰ نفر: ۳ عضو اصلی + ۲ علی‌البدل

    • روستاهای ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر: ۵ عضو اصلی + ۲ علی‌البدل

    • روستاهای بالای ۲۰۰۰ نفر: ۷ عضو اصلی + ۳ علی‌البدل

• ماده ۵: انتخابات به صورت مستقیم، عمومی و با رأی مخفی برگزار میشود.

فصل سوم: اختیارات و وظایف شوراها

• ماده ۶: وظایف نظارتی

  • نظارت بر عملکرد دهیاری و دستگاه‌های اجرایی

  • بررسی گزارش‌های مالی و عمرانی روستا

  • رسیدگی به شکایات مردم

• ماده ۷: وظایف اجرایی

  • مشارکت در برنامه‌ریزی طرح‌های توسعه روستا

  • همکاری با نهادهای دولتی در اجرای پروژه‌ها

  • نظارت بر حفظ محیط زیست و منابع طبیعی

• ماده ۸: وظایف فرهنگی-اجتماعی

  • تقویت مشارکت مردمی در فعالیت‌های روستا

  • حمایت از تشکل‌های محلی (خیریه‌ها، تعاونی‌ها)

  • پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی

فصل چهارم: منابع مالی و اداری

• ماده ۹: منابع درآمدی شورا

  • اعتبارات دولتی مصوب در بودجه سالانه

  • کمک‌های مردمی و خیرین

  • درآمدهای ناشی از فعالیت‌های اقتصادی مجاز

• ماده ۱۰: حسابرسی مالی

  • شورا موظف است گزارش مالی سالانه را به بخشداری و مردم ارائه دهد.

  • حسابرسان منتخب وزارت کشور، عملکرد مالی شورا را بررسی میکنند. قانون شوراهای اسلامی و روستا

فصل پنجم: تعامل با نهادهای بالادستی

• ماده ۱۱: شورا موظف است با بخشداری، فرمانداری و استانداری همکاری کند.

• ماده ۱۲: در صورت اختلاف نظر بین شورا و دهیاری، شورای بخش به عنوان نهاد حل‌اختلاف عمل میکند.

فصل ششم: انحلال و بازنگری

• ماده ۱۳: در صورت تخلف اعضای شورا، شورای شهرستان می‌تواند با تأیید وزارت کشور، شورا را منحل کند.

• ماده ۱۴: اصلاح این قانون فقط با تصویب مجلس شورای اسلامی امکان‌پذیر است.

قانون جدید شوراهای روستایی با هدف تقریب مدیریت محلی به مردم و افزایش نقش نظارتی شوراها اصلاح شده است. این قانون شفافیت مالی و مشارکت مردمی را تقویت می‌کند.

« با تشکر از وقتی که برای مطالعه این مطلب قرار دادید، شما می توانید با استفاده از قسمت نظرات سوالات حقوقی خود را مطرح کنید تا ما در کوتاهترین زمان ممکن پاسخگو شما باشیم ».