مرخصی قانون کار حق استراحت و غیبت موقت کارگر با حفظ حقوق و موقعیت شغلی است جهت رزرو وقت مشاوره با شماره ۰۹۱۲۲۳۰۲۳۰۲ تماس حاصل فرمائید.
مرخصی قانون کار
انواع مرخصی معمولاً شامل موارد زیر میشود:
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
۱٫ مرخصی استحقاقی (استعلاجی)
۲٫ مرخصی استعلاجی (بیماری)
۳٫ مرخصی بدون حقوق
۴٫ مرخصی زایمان
۵٫ مرخصی پدری (مرخصی پس از تولد فرزند)
۶٫ کمرخصی تحصیلی
۷٫ مرخصی ساعتی
۸٫ مرخصی تشویقی
۹٫ مرخصی فوریتهای شخصی (اضطراری)
۱۰٫ مرخصی زیارتی (حج، عمره، زیارت)
۱۱٫ مرخصی ویژه (مربوط به قوانین خاص سازمانی یا دولتی)
این موارد بسته به قوانین کار و مقررات هر کشور یا سازمان ممکن است متفاوت باشد.
مرخصی مرگ بستگان درجهیک (مرخصی سوگواری)
این نوع مرخصی به کارمندان یا کارگران داده میشود تا در صورت فوت یکی از بستگان نزدیک (درجهیک)، برای شرکت در مراسم خاکسپاری و رسیدگی به امور مرتبط، از کار خود غیبت داشته باشند. مدت و شرایط این مرخصی معمولاً در قوانین کار یا آییننامههای داخلی سازمانها مشخص میشود.
شرایط و جزئیات مرخصی فوت بستگان درجهیک:
مدت مرخصی:
در قانون کار ایران، معمولاً ۳ تا ۵ روز برای فوت بستگان درجهیک در نظر گرفته میشود.
برخی سازمانها ممکن است مدت بیشتری (مثلاً ۷ روز) برای فوت پدر، مادر، همسر یا فرزند اختصاص دهند.
بستگان درجهیک شامل چه کسانی میشود؟
پدر و مادر (و گاهی پدرخوانده و مادرخوانده)
همسر
فرزندان (فرزند طبیعی، فرزندخوانده)
برادر و خواهر (در برخی قوانین)
پدربزرگ و مادربزرگ (در برخی سازمانها)
مدارک مورد نیاز:
ارائه گواهی فوت از شهرداری یا پزشکیقانونی
در برخی موارد، مدارک اثبات رابطه (شناسنامه، عقدنامه و…)
حقوق و دستمزد:
معمولاً با حقوق محسوب میشود.
اگر مدت مرخصی بیشتر از حد مجاز باشد، ممکن است به مرخصی بدون حقوق تبدیل شود.
مثالهای کاربردی:
مثال ۱:
کارمند بانک با فوت پدرش، ۵ روز مرخصی با حقوق میگیرد و گواهی فوت را به اداره منابع انسانی ارائه میدهد.
مثال ۲:
یک کارگر در شرکت خصوصی به دلیل فوت همسرش ۳ روز مرخصی سوگواری میگیرد و پس از بازگشت، مدارک را تسلیم میکند.
مثال ۳:
معلمی که برادرش فوت کرده، بسته به مقررات آموزش و پرورش، ۲ تا ۳ روز مرخصی دریافت میکند.
مورد غیرقابل پذیرش:
اگر فوت دایی، خاله، عمو یا عمه رخ دهد، معمولاً شامل مرخصی استحقاقی نمیشود، مگر در برخی سازمانهای خاص که شرایط ویژه دارند.
تفاوت با مرخصیهای دیگر:
مرخصی استعلاجی: برای بیماری خود فرد است، نه فوت بستگان.
مرخصی بدون حقوق: در صورت نیاز به زمان بیشتر، پس از اتمام مرخصی سوگواری استفاده میشود.
اگر قوانین داخلی شرکت یا سازمانی مدت بیشتری را در نظر گرفته باشد، تابع همان مقررات خواهد بود
مرخصی فوقالعاده (اضطراری) چیست؟
مرخصی فوقالعاده یا اضطراری (Emergency Leave) نوعی مرخصی کوتاهمدت و بدون برنامهریزی قبلی است که به دلیل وقوع حوادث غیرمترقبه، شرایط بحرانی یا مشکلات شخصی فوری به کارمند داده میشود. این مرخصی معمولاً با تأیید فوری مدیر و بدون نیاز به تشریفات طولانی قابل استفاده است.
ویژگیهای مرخصی فوقالعاده:
غیرقابل پیشبینی بودن:
برای شرایطی است که قبلاً قابل پیشبینی نبوده (مثلاً تصادف، بیماری ناگهانی، سیل، آتشسوزی).
کوتاهمدت بودن:
معمولاً بین چند ساعت تا ۲-۳ روز است.
معمولاً با حقوق:
بسته به قوانین شرکت، ممکن است با حقوق یا بدون حقوق باشد.
نیاز به تأیید فوری:
کارمند باید در سریعترین زمان ممکن مدیر یا واحد منابع انسانی را مطلع کند.
موارد استفاده از مرخصی فوقالعاده (مثالها):
مثال ۱ (حوادث پزشکی):
کارمند نیمهشب متوجه میشود فرزندش با تب شدید در بیمارستان بستری شده. صبح همان روز با اطلاع به مدیر، ۱ روز مرخصی اضطراری میگیرد.
مثال ۲ (بلایای طبیعی):
منزل کارمند در اثر سیل آسیب دیده و او برای نجات وسایل ضروری و انتقال خانواده به محل امن، ۲ روز مرخصی اضطراری دریافت میکند.
مثال ۳ (مشکلات قانونی فوری):
کارمند به دلیل دعوای خانوادگی و نیاز به حضور فوری در کلانتری، از مدیر درخواست مرخصی ساعتی فوقالعاده میکند.
مثال ۴ (حوادث ترافیکی):
خودروی کارمند در راه رسیدن به محل کار تصادف میکند و او برای رسیدگی به بیمه و تعمیرات، نصف روز مرخصی میگیرد.
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
مواردی که معمولاً شامل مرخصی اضطراری نمیشوند:
برنامهریزی برای سفر تفریحی (باید از مرخصی استحقاقی استفاده شود).
جشنهای ازدواج یا مهمانی (مگر در شرایط خاص).
تفاوت مرخصی فوقالعاده با سایر مرخصیها:
نوع مرخصی مدت زمان علت استفاده نیاز به پیشآگاهی
فوقالعاده چند ساعت تا ۲-۳ روز حوادث ناگهانی (بیماری، تصادف، بلایا) خیر (فوری)
استعلاجی چند روز تا هفتهها بیماری خود فرد بله (گواهی پزشک لازم است)
استحقاقی از قبل برنامهریزی شده استراحت، سفر، کارهای شخصی بله (درخواست قبلی)
بدون حقوق نامحدود (با توافق) کارهای شخصی طولانی بله (درخواست کتبی)
شرایط اعطای مرخصی اضطراری در قانون کار ایران:
در ماده ۶۴ قانون کار، مرخصیهای اضطراری تحت عنوان “غیبت موجه” شناخته میشوند.
کارفرما موظف است در صورت ارائه دلایل منطقی (مثل فوت نزدیکان، حوادث غیرمترقبه)، این مرخصی را بپذیرد.
اگر کارمند نتواند مدارک ارائه دهد (مثلاً در حوادث ناگهانی)، مدیر میتواند به صورت شفاهی موافقت کند.
نحوه درخواست مرخصی فوقالعاده:
اطلاع فوری به مدیر یا سرپرست (ترجیحاً تماس تلفنی یا پیام فوری).
توضیح مختصر دلیل درخواست (مثلاً: “پدرم سکته کرده، نیاز به مرخصی امروز دارم”).
تکمیل فرم درخواست مرخصی (در صورت امکان) پس از بازگشت به کار.
ارائه مدارک (در صورت نیاز) مانند گواهی پزشکی یا تصویر گزارش حوادث.
اگر کارفرما بدون دلیل موجه، این مرخصی را رد کند، کارمند میتواند به هیئت حل اختلاف کار شکایت کند
مرخصی تحصیلی چیست؟
مرخصی تحصیلی نوعی مرخصی با یا بدون حقوق است که به کارمندان یا گاهی کارگران برای ادامه یا ارتقاء تحصیلات در دورههای دانشگاهی یا آموزشهای رسمی بلندمدت داده میشود. این مرخصی با هدف حمایت از آموزش و ارتقاء سطح علمی کارکنان در نظر گرفته میشود و شرایط آن به نوع سازمان، قوانین داخلی، و موافقت کارفرما یا مراجع بالادستی بستگی دارد.
🔹 انواع مرخصی تحصیلی
مرخصی تحصیلی با حقوق: معمولاً در مواردی اعطا میشود که تحصیل فرد در راستای شغل و نیازهای سازمان باشد (اغلب در نهادهای دولتی یا آموزشی).
مرخصی تحصیلی بدون حقوق: اگر ادامه تحصیل ارتباط مستقیمی با شغل فرد نداشته باشد یا منابع سازمان محدود باشد.
🔹 شرایط استفاده از مرخصی تحصیلی
بر اساس قانون مدیریت خدمات کشوری و آییننامههای اداری (برای کارمندان دولت) یا آییننامههای داخلی شرکتهای خصوصی:
موافقت کتبی کارفرما یا دستگاه اجرایی
ارائه مدرک پذیرش از دانشگاه یا مؤسسه آموزشی معتبر
مرتبط بودن رشته تحصیلی با وظایف شغلی (در موارد مرخصی با حقوق)
معمولاً محدود به یک مقطع تحصیلی خاص است (مثلاً فقط کارشناسی ارشد یا دکترا)
فرد نباید در زمان مرخصی به شغل دیگری مشغول باشد
🔹 مدت مرخصی تحصیلی
مدت آن بسته به مقطع تحصیلی و نوع تحصیل (حضوری یا غیرحضوری) متفاوت است.
معمولاً:
برای کارشناسی ارشد: ۲ سال
برای دکترا: ۳ تا ۴ سال
در پایان هر ترم یا سال، کارمند موظف است گزارش پیشرفت تحصیلی ارائه دهد.
🔹 وضعیت بیمه و سنوات در مرخصی تحصیلی
در مرخصی با حقوق: همه مزایا مثل سابقه، بیمه، سنوات، پایه حقوق حفظ میشود.
در مرخصی بدون حقوق: مزایا متوقف میشود، مگر اینکه قانون یا قرارداد چیز دیگری بگوید.
🔹 مثال واقعی:
فرض کنید خانم شریفی کارمند رسمی یک سازمان دولتی است. او در آزمون کارشناسی ارشد پذیرفته شده و قصد دارد به مدت ۲ سال در دانشگاه دولتی ادامه تحصیل دهد.
او با ارائه مدارک و پر کردن فرم درخواست، از سازمان درخواست مرخصی تحصیلی میکند.
چون رشته تحصیلی او (مثلاً مدیریت دولتی) مرتبط با شغلش است، سازمان با مرخصی تحصیلی با حقوق او موافقت میکند.
خانم شریفی موظف است در پایان هر ترم، کارنامه یا گواهی اشتغال به تحصیل ارائه دهد و پس از اتمام دوره، به سازمان بازگردد.
🔹 نکات تکمیلی:
در برخی سازمانها، فرد متعهد میشود چند سال پس از اتمام تحصیل در همان سازمان خدمت کند.
برخی دستگاهها مانند آموزشوپرورش برای مرخصی تحصیلی محدودیت بیشتری دارند و فقط به صورت شبانه یا مجازی اجازه تحصیل میدهند.
در بخش خصوصی، استفاده از مرخصی تحصیلی بیشتر تابع توافق با کارفرماست تا قوانین صریح.
مرخصی حج چیست؟
مرخصی حج، نوعی مرخصی است که برای انجام فریضه دینی حج (اعم از حج تمتع یا عمره مفرده) به کارکنان تعلق میگیرد. این مرخصی به افراد این امکان را میدهد که بدون نگرانی از قطع حقوق یا غیبت غیرموجه، برای مدت زمان مشخصی به زیارت خانه خدا بروند.
ویژگیهای مرخصی حج:
با حقوق است و در قوانین استخدامی ایران (مانند قانون مدیریت خدمات کشوری) پیشبینی شده.
معمولاً در طول دوران خدمت فقط یکبار به هر کارمند تعلق میگیرد.
مدت آن بین ۳۰ تا ۴۵ روز کاری (بسته به طول سفر، نوع سازمان و شرایط خاص) است.
نیازمند ارائه مستندات از جمله ویزا، بلیت هواپیما و نامه کاروان حج میباشد.
کارمند موظف است پس از بازگشت، گواهی حضور در مراسم حج را ارائه دهد.
مثال:
فرض کن آقای کریمی، کارمند رسمی یک سازمان دولتی است و پس از چند سال انتظار، نامش در قرعهکشی حج تمتع درآمده. او برای حضور در این سفر معنوی، نامهای رسمی از سازمان حج دریافت میکند. سپس به اداره منابع انسانی سازمان خود مراجعه کرده، مدارک لازم را ارائه میدهد و مرخصی حج خود را به مدت ۴۰ روز دریافت میکند.مرخصی قانون کار
در طول این مدت، حقوق وی برقرار است و پس از بازگشت از سفر، گواهی حضور در حج را تحویل واحد اداری میدهد تا پروندهاش تکمیل شود. مرخصی قانون کار
مرخصی ازدواج چیست؟
مرخصی ازدواج نوعی مرخصی با حقوق است که به مناسبت ازدواج رسمی کارمند به او تعلق میگیرد. این مرخصی از جمله امتیازاتی است که در قوانین کار و استخدامی برای حمایت از زندگی شخصی کارکنان پیشبینی شده است. مرخصی قانون کار
ویژگیهای مرخصی ازدواج:
با حقوق است و از مرخصی استحقاقی جداست.
معمولاً سه روز کاری به کارمند تعلق میگیرد، اما در برخی نهادها ممکن است بیشتر یا کمتر باشد.
فقط یکبار در دوران خدمت برای هر کارمند قابل استفاده است.
نیازمند ارائه مدارک رسمی ازدواج مانند عقدنامه به واحد منابع انسانی است.
این مرخصی معمولاً به ازدواج رسمی (ثبتشده در دفترخانه) تعلق میگیرد، نه صرفاً مراسم یا نامزدی.
مثال:
تصور کن آقای موسوی کارمند رسمی یک اداره دولتی است و به تازگی ازدواج کرده. پس از ثبت رسمی ازدواج در دفترخانه، او یک نسخه از عقدنامه را به اداره منابع انسانی ارائه میدهد و درخواست مرخصی ازدواج میدهد. اداره پس از بررسی، سه روز مرخصی ازدواج با حقوق برای او صادر میکند. این مرخصی جدا از مرخصیهای استحقاقی سالانه است و حقوق وی در این مدت کامل پرداخت میشود. مرخصی قانون کار
مرخصی ساعتی چیست؟
مرخصی ساعتی نوعی مرخصی کوتاهمدت است که به کارمندان این امکان را میدهد تا برای انجام امور شخصی فوری و کوتاه، تنها برای چند ساعت از محل کار خارج شوند، بدون اینکه یک روز کامل مرخصی بگیرند. این نوع مرخصی معمولاً از سهمیه مرخصی استحقاقی سالانه کسر میشود.
ویژگیهای مرخصی ساعتی:
مدت آن کمتر از یک روز کاری کامل است (مثلاً یک تا چهار ساعت).
معمولاً با کسر از مرخصی استحقاقی همراه است.
ممکن است برای استفاده از آن موافقت مافوق یا ثبت در سیستم منابع انسانی الزامی باشد.
در برخی سازمانها، در صورت تکرار زیاد ممکن است به صورت خودکار به مرخصی روزانه تبدیل شود.
کارمند موظف است دلیل موجه و زمان تقریبی بازگشت را اعلام کند.
موارد استفاده رایج:
مراجعه فوری به بانک یا اداره
حضور در جلسه فرزند در مدرسه
مراجعه کوتاهمدت به پزشک یا آزمایشگاه
انجام امور شخصی اضطراری بدون نیاز به ترک کامل روز کاری
مثال:
فرض کنیم خانم رضایی کارمند یک شرکت دولتی است. او باید برای انجام یک کار اداری (مثلاً تمدید کارت ملی) صبح به اداره ثبت احوال مراجعه کند، که حدود دو ساعت زمان میبرد. او با هماهنگی مدیر مستقیم خود، یک مرخصی ساعتی دو ساعته دریافت میکند. پس از انجام کار، به محل کار بازمیگردد و این دو ساعت از سهمیه مرخصی استحقاقی او کم میشود.
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
« با تشکر از وقتی که برای مطالعه این مطلب قرار دادید، شما می توانید با استفاده از قسمت نظرات سوالات حقوقی خود را مطرح کنید تا ما در کوتاهترین زمان ممکن پاسخگو شما باشیم ».