جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی به معنای انتشار اطلاعات نادرست یا گمراهکنندهای است که موجب نگرانی، اضطراب یا ایجاد اختلال در نظم جامعه میشود و میتواند پیگرد قانونی داشته باشد.جهت رزرو وقت مشاوره با وکیل پایه یک دادگستری با شماره ۰۹۱۲۲۳۰۲۳۰۲ تماس حاصل فرمائید.
جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی یکی از جرایم علیه امنیت و نظم عمومی در نظام حقوقی ایران است که در قوانین کیفری برای آن مجازات تعیین شده است. این جرم عمدتاً در ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) تعریف شده است:
جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی
جهت رزرو وقت مشاوره خود با وکلای ما با شماره های زیر تماس بگیرید :
۲ ۲۳۰ ۲۳۰ ۰۹۱۲
۱۲۱ ۶۱ ۶۱ ۰۹۱۲
۸۳ ۹۴۴ ۸۳ ۰۹۱۲
جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی
تعریف قانونی:
بر اساس ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات):
«هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد، اعمالی برخلاف حقیقت راً به نحوی از انحاء، کتباً یا به صورت شفاهی یا با وسایل ارتباط جمعی منتشر نماید، اعم از اینکه از آن طریق ضرری نیز به غیر رسیده یا نرسیده باشد، به حبس از دو ماه تا دو سال یا شلاق تا ۷۴ ضربه محکوم خواهد شد.»
عناصر جرم:
برای تحقق این جرم، وجود سه عنصر ضروری است:
-
عنصر مادی: انتشار مطالب دروغ (اکاذیب)، چه به صورت گفتاری، نوشتاری، یا از طریق رسانهها (مانند شبکههای اجتماعی).
-
عنصر معنوی: داشتن قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا فریب مقامات رسمی.
-
عنصر قانونی: همان ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی.
تفاوت با افترا و توهین:
-
نشر اکاذیب به انتشار دروغ مربوط است، حتی اگر نام شخص خاصی برده نشود.
-
افترا به نسبت دادن صریح جرمی به فردی مشخص بدون اثبات آن است.
-
توهین شامل بیان الفاظ یا حرکات توهینآمیز علیه فرد مشخص است.
مثال عملی:
فرض کنید فردی در یک پست در شبکههای اجتماعی، بدون دلیل یا سند، ادعا کند که یک شرکت داروسازی عمداً داروی تقلبی توزیع کرده است، صرفاً برای تخریب اعتبار آن. اگر این ادعا واقعیت نداشته باشد، میتواند مصداق نشر اکاذیب با هدف تشویش اذهان عمومی تلقی شود.
دفاع از اتهام نشر اکاذیب، یعنی پاسخگویی و ارائه دلایل حقوقی برای رفع مسئولیت کیفری یا کاهش مجازات در برابر این اتهام. نشر اکاذیب طبق ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) جرم محسوب میشود. در ادامه، مهمترین راههای دفاعی را توضیح میدهم:
اثبات صحت مطالب منتشرشده:
اگر متهم بتواند اثبات کند که مطالبی که منتشر کرده کذب نبودهاند و واقعیت داشتهاند، عنصر مادی جرم (کذب بودن) منتفی میشود.
عدم قصد اضرار به غیر:
اگر بتواند نشان دهد که قصد اضرار به دیگران نداشته یا انتشار مطالب از روی بیاحتیاطی یا برای آگاهیرسانی عمومی بوده، عنصر روانی جرم (قصد اضرار) زیر سؤال میرود.
نبود انتشار عمومی :
نشر اکاذیب نیاز به انتشار مطالب به صورت عمومی یا به مقامات رسمی دارد. اگر گفته شود که مطالب صرفاً در محافل خصوصی یا در قالب پیامهای شخصی بیان شدهاند، میتوان بر نبود عنصر “نشر” تاکید کرد.
اظهار نظر شخصی یا نقد سازنده:
در بسیاری موارد، تفاوت میان نشر اکاذیب و اظهار نظر یا انتقاد وجود دارد. اگر گفته شود مطلب در قالب نظر یا نقد و بدون ادعای حقیقت مطلق بیان شده، ممکن است جرم بودن آن منتفی شود.
ابهام در انتساب محتوا:
اگر روشن نباشد که متهم واقعاً نویسنده یا ناشر محتوا بوده، یا اینکه امکان جعل یا دستکاری اطلاعات وجود داشته باشد، این خود ابزار دفاعی است.
مجازات نشر اکاذیب در قانون جدید :
بر اساس ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، مجازات جرم نشر اکاذیب به شرح زیر است:
«هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، به وسیله نامه، شکواییه، مراسلات، عرایض، گزارش یا توزیع هرگونه اوراق چاپی یا خطی با امضا یا بدون امضا، اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد، اعمالی را برخلاف حقیقت رأساً یا به عنوان نقل قول به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی تصریحاً یا تلویحاً نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق مزبور به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به غیر وارد شود یا نه، علاوه بر اعاده حیثیت در صورت امکان، باید به حبس از دو ماه تا دو سال یا شلاق تا ۷۴ ضربه محکوم شود.»
همچنین، در صورتی که نشر اکاذیب از طریق سامانههای رایانهای یا مخابراتی صورت گیرد، مطابق ماده ۱۸ قانون جرایم رایانهای، مجازات آن به شرح زیر است:
«هرکس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، به وسیله سامانههای رایانهای یا مخابراتی، اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد، اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق یاد شده به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت (در صورت امکان)، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از شش میلیون و ششصد هزار ریال تا پنجاه میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
لازم به ذکر است که جرم نشر اکاذیب از جمله جرایم قابل گذشت محسوب میشود؛ به این معنا که با گذشت شاکی خصوصی، تعقیب کیفری مرتکب در هر مرحلهای متوقف میشود
جرم نشر اکاذیب در چه صورت محقق می شود؟
جرم نشر اکاذیب زمانی محقق میشود که شرایط و عناصر قانونی آن طبق ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) فراهم باشد. برای تحقق این جرم، باید سه عنصر اصلی وجود داشته باشد:
عنصر مادی (رفتار مجرمانه)
یعنی چه کاری انجام شده ?
اظهار مطالب کذب: گفتن، نوشتن یا بیان مطالبی که خلاف واقع است.
نشر یا اشاعه آنها: این مطالب باید منتشر شده یا در اختیار دیگران قرار گرفته باشند، مثل انتشار در نامه، گزارش، رسانه، اینترنت یا پیامک.
نسبت دادن دروغ به شخص یا مقام: دروغی به شخص حقیقی یا حقوقی یا نهاد رسمی نسبت داده شود.
عنصر معنوی (قصد و نیت):
یعنی نیت شخص چه بوده؟
قصد اضرار به غیر (یعنی قصد آسیب زدن به آبرو یا منافع دیگران)
یا قصد تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی
عنصر قانونی (وجود قانون مشخص):
قانون باید این رفتار را جرمانگاری کرده باشد. در این مورد، ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی و ماده ۱۸ قانون جرایم رایانهای این جرم را تعریف کردهاند.
نکته مهم:
اگر گفتهها واقعیت داشته باشند، یا صرفاً اظهار نظر شخصی (نه ادعای واقعیت) باشند، یا قصد اضرار وجود نداشته باشد، جرم تحقق نمییابد
رای وحدت رویه در خصوص نشر اکاذیب:
یکی از مهمترین آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور در خصوص جرم نشر اکاذیب، رأی وحدت رویه شماره ۸۳۷ مورخ ۱۴۰۲/۰۷/۰۴ است. این رأی به موضوع لزوم یا عدم لزوم تبعیت قاضی از نظر هیأت منصفه در جرایم مطبوعاتی، از جمله نشر اکاذیب، میپردازد.
خلاصه رأی وحدت رویه شماره ۸۳۷
در این پرونده، اختلاف نظر میان شعب مختلف دیوان عالی کشور درباره این بود که آیا قاضی در جرایم مطبوعاتی، مانند نشر اکاذیب، ملزم به تبعیت از نظر هیأت منصفه است یا خیر.
هیات عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه شماره ۸۳۷ مقرر کرد:
«در جرایم مطبوعاتی، نظر هیأت منصفه برای قاضی دادگاه الزامآور نیست و قاضی میتواند با استدلال حقوقی، رأیی متفاوت از نظر هیأت منصفه صادر کند.»
این رأی بر اساس اصل ۱۶۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با توجه به قوانین مربوط به مطبوعات صادر شده است.
اهمیت رأی ۸۳۷ در پروندههای نشر اکاذیب
با توجه به این رأی، در پروندههای مربوط به نشر اکاذیب در مطبوعات، حتی اگر هیأت منصفه نظر به بیگناهی متهم بدهد، قاضی میتواند با دلایل مستند، رأی به مجرمیت صادر کند.
این رأی وحدت رویه برای تمامی دادگاهها و مراجع قضایی کشور لازمالاتباع است و نقش مهمی در تفسیر و اجرای قانون در پروندههای مشابه دارد
نمونه شکواییه نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان [نام شهر]
با سلام؛
اینجانب، [نام و نام خانوادگی شاکی]، فرزند [نام پدر]، به شماره ملی [شماره ملی] و ساکن [آدرس کامل]، به استحضار میرسانم:
خوانده/مشتکیعنه، آقای/خانم [نام کامل متهم]، فرزند [نام پدر]، به موجب انتشار مطالبی کذب و خلاف واقع در [ذکر محل نشر: مثلاً شبکه اجتماعی اینستاگرام / سایت خبری / پیامک و…]، اقدام به نشر اکاذیب علیه اینجانب و تشویش اذهان عمومی نموده است.
در تاریخ [تاریخ دقیق]، وی با درج مطالبی با مضمون [نقل عین عبارت کذب یا خلاصه آن]، ضمن نسبت دادن مواردی کاملاً دروغین، موجب خدشهدار شدن حیثیت اجتماعی و آبروی حرفهای اینجانب در نزد عموم گردیده است.
بر اساس ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) و ماده ۱۸ قانون جرایم رایانهای، اقدامات نامبرده مصداق بارز نشر اکاذیب به قصد اضرار و تشویش اذهان عمومی بوده و قابلیت تعقیب کیفری دارد.
لذا با تقدیم این شکواییه، تقاضای:
تعقیب و مجازات کیفری نامبرده طبق مواد قانونی مذکور
جهت رزرو وقت مشاوره خود با وکلای ما با شماره های زیر تماس بگیرید :
۲ ۲۳۰ ۲۳۰ ۰۹۱۲
۱۲۱ ۶۱ ۶۱ ۰۹۱۲
۸۳ ۹۴۴ ۸۳ ۰۹۱۲
الزام به اعاده حیثیت در صورت امکان
جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی
جبران خسارات مادی و معنوی وارده
را از آن مقام محترم دارم.
با تشکر و احترام
امضاء شاکی
تاریخ: [تاریخ روز]
مجازات نشر اکاذیب بسته به نوع وسیلهای که برای انتشار استفاده شده، متفاوت است. در ایران، دو قانون اصلی درباره آن وجود دارد:
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)
اگر نشر اکاذیب از طریق نامه، شکواییه، گزارش، اوراق چاپی یا خطی و… انجام شده باشد:
مجازات:
حبس از ۲ ماه تا ۲ سال
یا شلاق تا ۷۴ ضربه
یا هر دو
ماده ۱۸ قانون جرایم رایانهای
اگر نشر اکاذیب از طریق اینترنت، شبکههای اجتماعی، پیامرسانها یا سامانههای رایانهای و مخابراتی صورت گیرد:
مجازات:
حبس از ۹۱ روز تا ۲ سال
یا جزای نقدی از ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار ریال تا ۵۰ میلیون ریال
یا هر دو
نکات تکمیلی:
این جرم قابل گذشت است؛ یعنی با گذشت شاکی، رسیدگی متوقف میشود.
قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی شرط تحقق جرم است.
مثال برای نشر اکاذیب :
نشر اکاذیب به معنای انتشار اطلاعات نادرست یا دروغین است که ممکن است به قصد فریب، تخریب وجهه دیگران، یا ایجاد تشویش اذهان عمومی انجام شود. در اینجا چند مثال از نشر اکاذیب آورده شده:
مثالها:
-
انتشار شایعه دروغین در فضای مجازی:
مثلاً شخصی در شبکههای اجتماعی پست میگذارد که «فلان بازیگر مشهور به دلیل فساد اخلاقی بازداشت شده»، در حالی که چنین اتفاقی نیفتاده است. -
نسبت دادن جرم به فردی بیگناه:
مثل اینکه کسی در یک جمع یا در رسانه بگوید: «فلانی دزد است و از شرکتش اختلاس کرده»، بدون هیچ مدرک و صرفاً برای بدنام کردن او. -
تحریف عمدی سخنان یا اقدامات دیگران:
مثل اینکه کسی بگوید: «شهردار اعلام کرده که مردم باید مالیات ۵ برابر بدهند»، در حالی که اصل صحبت چیز دیگری بوده و این جمله کاملاً تحریف شده است. -
پخش خبر ساختگی برای ایجاد ترس عمومی:
مثلاً کسی خبر جعلی منتشر کند که «در فلان منطقه بمبگذاری شده» در حالی که هیچ اتفاقی نیفتاده و صرفاً باعث ترس مردم شده است.
مثال برای تشویش اذهان عمومی :
تشویش اذهان عمومی به معنای ایجاد نگرانی، اضطراب یا ترس بیمورد در میان مردم از طریق انتشار اطلاعات نادرست، تحریکآمیز یا گمراهکننده است. این عمل ممکن است آگاهانه یا ناآگاهانه انجام شود و در برخی کشورها (از جمله ایران) میتواند پیگرد قانونی داشته باشد.
جهت رزرو وقت مشاوره خود با وکلای ما با شماره های زیر تماس بگیرید :
۲ ۲۳۰ ۲۳۰ ۰۹۱۲
۱۲۱ ۶۱ ۶۱ ۰۹۱۲
۸۳ ۹۴۴ ۸۳ ۰۹۱۲
چند مثال از تشویش اذهان عمومی:
-
انتشار دروغ درباره آلودگی آب شهری:
مثلاً فردی بدون مدرک معتبر در شبکههای اجتماعی پست میگذارد: «آب آشامیدنی تهران آلوده به مواد سمی است، استفاده نکنید»، در حالیکه هیچگونه اعلام رسمی یا مدرکی برای این ادعا وجود ندارد. -
شایعهپراکنی درباره ورشکستگی بانکها:
فردی در کانال تلگرام خود مینویسد: «فلان بانک بزرگ در آستانه ورشکستگی است، پولهاتون رو سریع برداشت کنید». این باعث هجوم مردم به بانک و ایجاد بیثباتی اقتصادی میشود، در حالیکه بانک سالم است. -
پخش خبر جعلی درباره وقوع جنگ یا حمله نظامی:
مثلاً انتشار پستی مبنی بر اینکه «تا دو روز دیگر ایران مورد حمله نظامی قرار میگیرد» بدون هیچ منبع رسمی یا معتبر، که باعث اضطراب و نگرانی عمومی میشود. -
انتشار تصویر جعلی از مواد غذایی آلوده در بازار:
کسی تصویری از یک بسته گوشت فاسد منتشر میکند و مینویسد: «این گوشتهای آلوده در همه فروشگاههای کشور پخش شدهاند»، در حالیکه تصویر مربوط به جای دیگری یا زمان دیگری است.
این نوع اقدامات اگر با نیت ایجاد آشوب یا فریب افکار عمومی انجام شوند، میتوانند مصداق «تشویش اذهان عمومی» باشند و در قوانین کیفری تحت تعقیب قرار گیرند.
جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی
جرم نشر اکاذیب و تشویش اذهان عمومی