محاربه یکی از جرایم حدی است که در قانون مجازات اسلامی ایران تعریف شده است جهت دریافت مشاوره حقوقی رایگان با شماره ۰۹۱۲۲۳۰۲۳۰۲ تماس حاصل فرمائید.
تعریف محاربه در حقوق ایران
در حقوق ایران یکی از جرایم سنگین و مستوجب حد است که در ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ تعریف شده است
عبارت است از کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آنها به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد.
یعنی کشیدن سلاح (چاقو، تفنگ، اسلحه گرم و …) به قصد ایجاد ناامنی و ترس در جامعه. اگر کسی برای تهدید مردم، سرقت مسلحانه یا اقدامات مشابه اسلحه به دست بگیرد، ممکن است محارب شناخته شود
نکته :
نیازی نیست که فرد حتماً از اسلحه استفاده کند یا کسی را بکشد صرف کشیدن سلاح برای ترساندن مردم هم محاربه محسوب میشود
اگر هدف فقط دفاع شخصی یا خصومت شخصی با یک نفر باشد، نیست
قاضی بر اساس شدت جرم و شرایط پرونده، یکی از این مجازاتها را انتخاب میکند
اگر جرم در حد محاربه نباشد، ممکن است به عنوان سرقت مسلحانه یا افساد فیالارض بررسی شود.
چند مثال در دنیای واقعی :
سرقت مسلحانه از بانک که باعث وحشت مردم شود
حمله با اسلحه به یک فروشگاه و ایجاد ناامنی عمومی
درگیری مسلحانه در خیابان که باعث وحشت عمومی شود
ایجاد گروههای مسلح برای مبارزه با حکومت و مردم
مثال واقعی :
سناریو: سرقت مسلحانه از بانک
فرض کنید سه نفر با اسلحه گرم وارد یک بانک میشوند.
آنها مردم و کارمندان بانک را تهدید میکنند و فریاد میزنند: همه روی زمین بخوابید، کسی تکون نخوره
در این میان، برخی افراد وحشتزده فرار میکنند و عدهای هم روی زمین دراز میکشند
سارقان بدون شلیک گلوله، پولها را برداشته و فرار میکنند.
آیا این جرم محاربه است؟
بله، این یک مصداق است
چرا؟
افراد اسلحه کشیدهاند و مردم را ترساندهاند
این اقدام باعث ناامنی در جامعه شده است
حتی اگر به کسی آسیبی نرسیده باشد، چون ارعاب عمومی رخ داده، محاربه محسوب میشود
مجازات این افراد چیست؟
طبق ماده ۲۸۲ قانون مجازات اسلامی، قاضی میتواند یکی از این ۴ مجازات را تعیین کند :
اعدام
به دار آویختن (صلب)
قطع دست راست و پای چپ
تبعید (نفی بلد)
اما اگر سرقت مسلحانه بدون ایجاد رعب و وحشت عمومی باشد، ممکن است محاربه محسوب نشود و فقط جرم “سرقت مسلحانه” باشد.
در این مثال، چون سرقت باعث وحشت عمومی شده است، جرم محاربه محسوب میشود و مجازات سنگینی خواهد داشت
اما اگر فقط یک سرقت عادی با اسلحه بدون ایجاد رعب و وحشت عمومی بود، میتوانست به عنوان سرقت مسلحانهبررسی شود، نه محاربه.
حکم در قانون مجازات اسلام
یکی از شدیدترین جرایم در فقه و حقوق ایران است که مجازات آن در ماده ۲۸۲ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲) مشخص شده است
ماده ۲۸۲ قانون مجازات اسلامی :
مجازات محاربه یکی از چهار مورد زیر است که قاضی بر اساس شرایط جرم و مجرم انتخاب میکند:
اعدام (قتل)
صلب (به دار آویختن و نمایش جنازه در ملأعام)
قطع دست راست و پای چپ
نفی بلد (تبعید به شهر دیگر و منع اقامت در محل وقوع جرم)
نحوه انتخاب مجازات توسط قاضی
قاضی با در نظر گرفتن شرایط جرم و میزان تأثیر آن در جامعه، یکی از این ۴ مجازات را انتخاب میکنداگر جرم بسیار سنگین باشد (مثل قتل همراه با محاربه)، معمولاً حکم اعدام صادر میشود .
اگر فقط ایجاد وحشت کرده باشد و کسی آسیب ندیده باشد، ممکن است مجازات تبعید یا قطع عضو اجرا شود
نکات مهم درباره حکم :
اگر فرد قبل از دستگیری، توبه کند و خودش را تسلیم کند، ممکن است مجازات او کاهش یابد یا بخشیده شود
اگر محارب، کسی را نکشته باشد، احتمال اجرای مجازاتهای سبکتر (مثل تبعید) بیشتر است.
حکم محاربه فقط در مورد جرایم سنگین اجرا میشود و هر تهدیدی محاربه محسوب نمیشود.
تعریف از منظر فقهی :
محاربه در فقه اسلامی به معنی ایجاد رعب و وحشت عمومی و برهم زدن امنیت جامعه با کشیدن سلاح است
تعریف فقهی محاربه بر اساس آیات و روایات :
در فقه اسلامی، برگرفته از آیه ۳۳ سوره مائده است:
إِنَّمَا جَزَٰٓؤُاْ ٱلَّذِینَ یُحَارِبُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَیَسْعَوْنَ فِی ٱلْأَرْضِ فَسَادًا أَن یُقَتَّلُوٓاْ أَوْ یُصَلَّبُوٓاْ أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُم مِّنْ خِلَافٍ أَوْ یُنفَوْاْ مِنَ ٱلْأَرْضِ…
همانا کیفر کسانی که با خدا و پیامبرش محاربه (جنگ) میکنند و در زمین فساد بهوجود میآورند، این است که کشته شوند، یا به صلیب کشیده شوند، یا دست و پایشان از جهت مخالف قطع شود، یا از زمین تبعید شوند…” (سوره مائده، آیه ۳۳)
تعریف فقها :
فقهای شیعه و سنی بر این باورند که محاربه یعنی کشیدن سلاح به قصد ایجاد ترس و ناامنی در جامعه، حتی اگر فرد به کسی آسیبی نرساند
تعریف محاربه در فقه شیعه :
شیخ طوسی: محاربه یعنی کسی که به قصد ترساندن مردم و ایجاد ناامنی سلاح بکشد
علامه حلی: هر کس با سلاح، امنیت مردم را مختل کند، محارب است
شهید ثانی: اگر کسی سلاح بکشد و قصدش ایجاد ناامنی باشد، حتی اگر به کسی حمله نکند، محارب محسوب میشود
تعریف محاربه در فقه اهل سنت :
فقهای اهل سنت نیز محاربه را معادل راهزنی و شورش مسلحانه علیه مردم و حکومت میدانند
ابوحنیفه و مالک: کسی که با زور و سلاح، مردم را بترساند و امنیت شهر یا جادهها را مختل کند، محارب است
فقهای شیعه و سنی معتقدند که هر کسی که با سلاح، مردم را بترساند و امنیت جامعه را مختل کند، محارب محسوب میشود
محاربه فقط شامل دزدی یا دعوا نیست، بلکه باید ایجاد ترس عمومی کند
آیه ۳۳ سوره مائده، پایه اصلی حکم محاربه در فقه اسلامی است
مواد قانونی مربوط به محاربه در قانون مجازات اسلامی ایران :
محاربه در قانون مجازات اسلامی ایران در فصل هشتم (حدود) و در مواد ۲۷۹ تا ۲۸۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲تعریف شده است.
ماده ۲۷۹ – تعریف محاربه
محاربه عبارت است از کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آنها به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد.
اگر شخصی سلاح بکشد ولی قصد ایجاد ناامنی نداشته باشد، محارب محسوب نمیشود
محارب بودن یا نبودن شخص بر اساس شرایط پرونده و نظر قاضی تعیین میشود
ماده ۲۸۰ – استثنائات محاربه
افرادی که برای دفاع یا دعواهای شخصی سلاح میکشند، محارب محسوب نمیشونداگر فردی سلاح را برای تهدید شخصی و بدون ایجاد رعب و وحشت عمومی به کار ببرد، مشمول حکم محاربه نخواهد بود
ماده ۲۸۱ – مصادیق محاربه
گروههای مسلحی که علیه حکومت اسلامی شورش کنند، محارب محسوب میشوند
راهزنان، سارقان مسلح و کسانی که با اسلحه امنیت مردم را به خطر میاندازند، محارب هستند
ماده ۲۸۲ – مجازات محاربه
مجازات محاربه یکی از چهار مورد زیر است که قاضی بر اساس شرایط جرم تعیین میکند:
اعدام
به دار آویختن (صلب)
قطع دست راست و پای چپ
تبعید (نفی بلد)
قاضی اختیار دارد که متناسب با جرم، یکی از این مجازاتها را انتخاب کند.
ماده ۲۸۳ – نحوه اجرای مجازات محاربه
اگر محارب کشته شده باشد، حکم اعدام اجرا نمیشود
اگر محارب قبل از دستگیری توبه کند و تسلیم شود، ممکن است بخشیده شود.
ماده ۲۸۴ – تعیین جزئیات اجرای حکم
نحوه اجرای صلب (به دار آویختن)، قطع عضو و تبعید باید بر اساس قوانین شرعی و قانونی انجام شود
قانون مجازات اسلامی محاربه را یکی از سنگینترین جرایم دانسته و برای آن مجازاتهای شدیدی تعیین کرده است، اما قاضی با توجه به شرایط جرم، مجازات مناسب را انتخاب میکند
شرایط تبدیل حد محاربه به تعزیر :
طبق قانون مجازات اسلامی، محاربه یک جرم حدی است، اما در برخی شرایط، حد محاربه میتواند به تعزیر تبدیل شود
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
یعنی به جای مجازاتهای سنگین حدی (اعدام، صلب، قطع دست و پا، یا تبعید)، قاضی میتواند مجازات تعزیری مثل حبس در نظر بگیرد.
شرایط تبدیل حد محاربه به تعزیر:
توبه قبل از دستگیری
اگر محارب قبل از دستگیری توبه کند و خودش را تسلیم کند، طبق ماده ۱۱۴ قانون مجازات اسلامی، حد محاربه از او ساقط میشود
ماده ۱۱۴ قانون مجازات اسلامی
در جرایم حدی از جمله محاربه، اگر متهم قبل از دستگیری توبه کند، حد از او ساقط میشود، اما ممکن است تعزیر شود
یعنی فرد ممکن است به جای اعدام یا قطع عضو، به حبس یا سایر مجازاتهای تعزیری محکوم شود
عدم تحقق کامل جرم محاربه
اگر فرد سلاح کشیده ولی موفق به ایجاد وحشت عمومی نشده باشد، قاضی ممکن است او را محارب نداند و فقط تعزیر کند
مثلا اگر کسی اسلحه بکشد ولی مردم متوجه نشوند یا کسی نترسد، ممکن است محارب محسوب نشود و فقط مجازات تعزیری دریافت کند
عدم استفاده از سلاح یا نبودن قصد ارعاب عمومی
اگر فرد سلاح حمل کرده ولی از آن استفاده نکرده باشد، ممکن است محارب شناخته نشود و فقط مجازات تعزیری مثل حبس بگیرد .
مثلا اگر کسی اسلحه را فقط برای دزدی حمل کند اما آن را بیرون نیاورد و کسی نترسد، حد محاربه بر او اعمال نمیشود
تبدیل حد محاربه با عفو مقام رهبری:
طبق اصل ۱۱۰ قانون اساسی ایران، رهبر انقلاب اختیار عفو یا تخفیف مجازات را دارد
در برخی موارد، ممکن است با عفو رهبری، حکم محاربه به مجازات تعزیری مثل حبس تبدیل شود
پس در نتیجه :
حد محاربه در شرایط زیر به تعزیر تبدیل میشود
اگر محارب قبل از دستگیری توبه کند
اگر جرم او به حد محاربه نرسد (مثلاً مردم نترسند)
اگر سلاح فقط حمل شده ولی استفاده نشده باشد
اگر با عفو رهبری، مجازات او تغییر کند
در این موارد، به جای اعدام، صلب، قطع دست و پا یا تبعید، ممکن است حبس تعزیری یا جزای نقدی جایگزین شود
نمونه رأی دادگاه در مورد محاربه :
موضوع پرونده: محاربه از طریق سرقت مسلحانه و ایجاد رعب و وحشت عمومی
متهم: شخصی به نام «الف» به همراه دو نفر دیگر
اتهام: سرقت مسلحانه از یک طلافروشی و ایجاد وحشت در بین مردم
محل وقوع جرم: یکی از شهرهای ایران
خلاصه ماجرا بطور :
سه نفر با اسلحه گرم وارد یک طلافروشی شده و با تهدید صاحب مغازه، مقدار زیادی طلا به سرقت بردند
در هنگام فرار، یکی از متهمان برای جلوگیری از دخالت مردم، چندین تیر هوایی شلیک کرد
مردم وحشتزده شده و برخی از مغازهداران فرار کردند
پس از بررسی دوربینهای مداربسته، هویت متهمان شناسایی شد و پلیس آنها را دستگیر کرد
رأی دادگاه (بر اساس قانون مجازات اسلامی ایران )
استناد به ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی :
محاربه عبارت است از کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آنها به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد.
استناد به ماده ۲۸۲ قانون مجازات اسلامی :
مجازات محاربه یکی از موارد زیر است: اعدام، به دار آویختن (صلب)، قطع دست راست و پای چپ، یا تبعید .
رأی نهایی دادگاه :
متهم ردیف اول (الف) که سلاح را کشیده و تیراندازی کرده بود، به اعدام محکوم شد
متهم ردیف دوم و سوم که در سرقت نقش داشتند اما مستقیماً سلاح به کار نبرده بودند، به حبس ۱۵ ساله و تبعید به شهر دیگر محکوم شدند .
تحلیل رأی دادگاه :
چرا متهم اول به اعدام محکوم شد؟
چون سلاح کشیده و تیراندازی کرده، باعث ایجاد وحشت عمومی شده است
بر اساس فقه و قانون، محارب کسی است که امنیت مردم را با سلاح به خطر بیندازد
چرا دو متهم دیگر اعدام نشدند؟
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
چون سلاح نکشیدند و فقط در سرقت نقش داشتند
آنها مشمول جرم سرقت مسلحانه شدند، نه محاربه
اگر فردی با سلاح، فقط باعث ترس و ناامنی عمومی شود، محارب محسوب میشود
اما اگر سلاح را فقط برای دزدی حمل کند و موجب رعب عمومی نشود، ممکن است محارب شناخته نشود
دادگاهها بر اساس شدت جرم و تأثیر آن بر امنیت جامعه، بین محاربه و سرقت مسلحانه تفکیک قائل میشوند