عسر و حرج یعنی سختی و مشقّت غیرقابل تحمّل که ادامه زندگی زناشویی را برای زن یا شوهر غیرممکن یا بسیار دشوار میکند و میتواند دلیل موجهی برای درخواست طلاق باشد جهت رزرو وقت مشاوره با وکیل پایه یک دادگستری با شماره ۰۹۱۲۲۳۰۲۳۰۲ تماس حاصل فرمائید.
عسر و حرج چیست ؟
عبارت «عُسر و حَرَج» یک اصطلاح فقهی و حقوقی است که از زبان عربی وارد ادبیات حقوقی فارسی شده و بیشتر در متون دینی و حقوق اسلامی استفاده میشود. معنی سادهی آن:
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
عسر = سختی، دشواری
حرج = تنگنا، فشار، مشقت شدید
وقتی این دو واژه کنار هم میآیند، منظور وضعیتی است که شخص در سختی غیرقابل تحمل یا فشار طاقتفرسا قرار میگیرد؛ بهطوری که ادامهی شرایط برای او ممکن یا معقول نباشد
کاربرد فقهی
در فقه اسلامی اصل مهمی وجود دارد به نام :
قاعدهی نفی عسر و حرج
یعنی: دین اسلام نمیخواهد مؤمنان در سختی و مشقت شدید قرار بگیرند
بر پایهی این قاعده، اگر اجرای حکمی از احکام اسلامی باعث عسر و حرج شدید برای فرد شود، در برخی موارد میتوان آن حکم را کنار گذاشت یا تخفیف داد
مثالها:
در طلاق:
اگر زنی در زندگی مشترک دچار عسر و حرج شود (مثلاً شوهرش او را اذیت کند، خرجی ندهد، اعتیاد داشته باشد و زن دیگر نتواند زندگی را ادامه دهد)، او میتواند با اثبات این موضوع در دادگاه، تقاضای طلاق به دلیل عسر و حرج کند
در عبادات:
اگر کسی به خاطر بیماری نتواند نماز ایستاده بخواند، چون ایستادن برایش موجب عسر و حرج است، میتواند نشسته نماز بخواند
مفهوم عُسر و حَرَج در حقوق ایران بهویژه در قانون مدنی و قانون حمایت خانواده دیده میشود، مخصوصاً در زمینه طلاق. یکی از مهمترین مواردی که این قاعده کاربرد دارد، حق طلاق برای زن به دلیل عسر و حرج است
در ادامه مهمترین مواد قانونی مرتبط با عسر و حرج رو برات آوردم :
ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی (اصلاحی ۱۳۸۱)
اگر دوام زوجیت موجب عسر و حرج زن باشد، وی میتواند به دادگاه مراجعه و درخواست طلاق کند
چنانچه عسر و حرج در دادگاه ثابت شود، دادگاه میتواند شوهر را اجبار به طلاق کند و اگر اجبار ممکن نباشد، زن را بهحکم دادگاه طلاق میدهد
تبصره این ماده:
عسر و حرج عبارت است از وضعیتی که ادامه زندگی را برای زن با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل باشد
ماده ۸ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۵۳)
(این قانون با قانون جدید حمایت خانواده ۱۳۹۱ جایگزین شده، اما در فهم تاریخی موضوع کمککنندهست)
در این ماده، مواردی از عسر و حرج که به زن حق درخواست طلاق میداد، شامل:
ترک زندگی خانوادگی توسط شوهر بدون عذر موجه
اعتیاد شوهر به مواد مخدر یا مشروبات الکلی
ضرب و شتم یا سوءرفتار شدید با زن
محکومیت شوهر به حبس طولانی
ناتوانی شوهر از انجام وظایف زناشویی
و سایر شرایطی که ادامه زندگی را برای زن غیرقابل تحمل کند
برخی مصادیق عسر و حرج در رویه قضایی:
دادگاهها ممکنه در این موارد، عسر و حرج را بپذیرند:
بیماری روانی یا جسمی شدید مرد
بدرفتاری شدید یا ضرب و شتم مداوم زن یا فرزندان
عدم پرداخت نفقه
ازدواج مجدد بدون رضایت همسر اول
تهدید به مرگ یا آسیب جسمی
فشار اقتصادی غیرمنطقی و بیتوجهی مرد
مهمترین بخشها در حوزهی طلاق به درخواست زن :
شروط ۱۲گانهی ضمن عقد نکاح (شروط عسر و حرج)
این شروط ۱۲گانه در سند رسمی ازدواج (عقدنامههای رسمی) ایران، معمولاً در بخش «شروط ضمن عقد» آورده شده و اگر مرد و زن آن را امضا کنند، زن میتواند در صورت تحقق هر یک از این شرایط، از طرف شوهر و با وکالت، خودش را طلاق دهد
فهرست شروط ۱۲گانه طلاق (ضمن عقد نکاح):
استنکاف شوهر از پرداخت نفقه یا عدم توانایی او به مدت ۶ ماه
بدرفتاری غیرقابل تحمل شوهر با زن
بیماری خطرناک یا صعبالعلاج مرد بهگونهای که ادامه زندگی برای زن دشوار شود
جنون شوهر (اختلال روانی بهطوری که ادامه زندگی ممکن نباشد)
اشتغال شوهر به کاری که حیثیت زن و خانواده را مخدوش کند و ادامه زندگی را برای زن دشوار نماید
محکومیت قطعی شوهر به حبس ۵ سال یا بیشتر
اعتیاد شوهر به مواد مخدر یا مشروبات الکلی بهگونهای که به زندگی خانوادگی آسیب بزند
ترک زندگی خانوادگی توسط شوهر به مدت ۶ ماه متوالی یا ۹ ماه متناوب بدون عذر موجه
محکومیت شوهر به هر گونه مجازات که خلاف شأن و منزلت خانوادگی زن باشد
عقیم بودن مرد یا وجود موانع برای بچهدار شدن پس از ۵ سال
مفقودالاثر شدن شوهر به مدت ۶ ماه
ازدواج مجدد شوهر بدون رضایت همسر اول
نکته خیلی مهم:
اگر این شروط در عقدنامه امضا شده باشند، زن در صورت تحقق هر یک از آنها، میتواند با مراجعه به دادگاه و اثبات آن، از طرف شوهر، وکالت در طلاق را اجرا کند و نیازی به اجازه مستقیم مرد نیست
طلاث در عسر و حرج چقد طول می کشد ؟
جواب کوتاه اینه که:
مدتزمان طلاق به دلیل عسر و حرج متغیره و بسته به شرایط پرونده، مدارک، دادگاه، و نظر قاضی معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال یا حتی بیشتر ممکنه طول بکشه
اما چرا اینقدر طول میکشه؟
چند تا دلیل اصلی داره :
اثبات عسر و حرج زمانبره
دادگاه فقط وقتی طلاق رو صادر میکنه که زن بتونه عسر و حرج خودش رو ثابت کنه. این یعنی:
جمعکردن مدارک (مثل گزارش پزشکی، شکایت از ضرب و شتم، شهادت شهود)
ارائه مستندات کافی
دفاعیات شوهر
بررسی دقیق قاضی
شوهر ممکنه همکاری نکنه یا اعتراض کنه
خیلی از مردها:
در جلسات شرکت نمیکنن
حاضر به طلاق دادن نیستن
یا اعتراض میزنن که روند رو کندتر میکنه
دادگاهها شلوغ و پر پرونده هستن:
تعداد بالای پروندهها باعث میشه وقت رسیدگی طول بکشه، مخصوصاً توی شهرهای بزرگ
ارجاع به کارشناسی یا پزشکی قانونی:
مثلاً اگه زن ادعا کنه شوهرش اعتیاد داره یا بیماری روانی داره، ممکنه دادگاه پرونده رو به پزشکی قانونی ارجاع بده
روند کلی طلاق به دلیل عسر و حرج :
تنظیم دادخواست طلاق و ثبت در دفاتر خدمات قضایی
ارجاع به دادگاه خانواده
برگزاری جلسات رسیدگی (گاهی چند جلسه)
ارجاع به داوری یا کارشناسی (در برخی موارد)
صدور حکم طلاق از سوی قاضی
صبر برای مهلت تجدیدنظرخواهی (۲۰ روز)
قطعی شدن حکم و صدور گواهی عدم امکان سازش
ثبت طلاق در دفترخانه رسمی
معنی «عسر و حرج» در طلاق بهطور خاص به وضعیتی اشاره دارد که در آن زندگی مشترک برای زن غیرقابل تحمل میشود و ادامهی آن با مشقت شدید همراه است. به عبارت دیگر، وقتی که زندگی خانوادگی زن به گونهای پیش میرود که دچار سختیهای غیرمعمول و طاقتفرسا میشود، میتواند از این واژه استفاده کند تا حق درخواست طلاق را از دادگاه بگیرد
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک ۷/۱ _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
تعریف دقیق عسر و حرج در طلاق:
عسر: به معنای سختی، دشواری، یا مشکل بودن شرایط است
حرج: به معنای تنگنا، مشقت شدید، یا وضعیتی است که انسان در آن دچار فشار و سختیهای زیاد میشود که تحمل آن دشوار است
در طلاق، وقتی گفته میشود که زن به دلیل «عسر و حرج» از شوهر درخواست طلاق میدهد، یعنی زن به دلایلی مثل بدرفتاری، اعتیاد، ترک زندگی، یا سوء رفتار نمیتواند ادامه زندگی مشترک را تحمل کند و این شرایط برای او به گونهای شده که تحملش غیرممکن یا بسیار سخت است
مثالهایی از عسر و حرج در طلاق:
ضرب و شتم یا بدرفتاری فیزیکی : اگر شوهر بهطور مداوم همسرش را مورد آزار جسمی قرار دهد، زن میتواند برای طلاق درخواست «عسر و حرج» بدهد
اعتیاد: اگر شوهر به مواد مخدر یا مشروبات الکلی اعتیاد داشته باشد و نتواند به وظایف خود بهعنوان شوهر عمل کند، این موضوع میتواند برای زن «عسر و حرج» ایجاد کند
ترک منزل: اگر شوهر به مدت طولانی منزل را ترک کند و هیچگونه مسئولیتی در قبال خانواده نداشته باشد، زن میتواند این شرایط را بهعنوان «عسر و حرج» اعلام کند
عدم توانایی مالی شوهر : در صورتی که شوهر نتواند از نظر مالی از خانواده خود حمایت کند و وضعیت اقتصادی برای زن و فرزندان دشوار شود
نکات مهم درباره طلاق به دلیل عسر و حرج:
دادگاه خانواده باید عسر و حرج زن را اثبات کند. به عبارت دیگر، زن باید مدارک و شواهد کافی برای نشان دادن وضعیت دشوار خود در زندگی مشترک داشته باشد
زن میتواند از دادگاه درخواست طلاق کند حتی بدون رضایت شوهر، بهشرطی که شرایط «عسر و حرج» را اثبات کند
این نوع طلاق با توجه به قانون مدنی ایران و ماده ۱۱۳۰ در مواردی که شرایط ویژهای برای زن پیش بیاید، قابل اجراست
در کل، عسر و حرج به شرایطی اطلاق میشود که زندگی مشترک برای زن به گونهای غیرقابل تحمل شده باشد و او به دلیل فشار شدید یا دشواریهای زندگی مشترک، بتواند از دادگاه تقاضای طلاق کند. اگر این شرایط ثابت شود، زن میتواند بدون موافقت شوهر درخواست طلاق نماید
سؤال خیلی خوبی پرسیدی، چون خیلیها فکر میکنن زن برای طلاق همیشه باید مهریهاش رو ببخشه، در حالیکه در طلاق عسر و حرج اینطور نیست
بذل (بخشش) مهریه در طلاق عسر و حرج اجباری نیست
یعنی چی؟
در طلاق به دلیل عسر و حرج، زن داره از دادگاه درخواست طلاق میکنه به دلیل شرایط سخت و غیرقابل تحملی که شوهر براش ایجاد کرده (مثل اعتیاد، ضرب و شتم، ترک منزل، و)
بنابراین نیازی به بذل یا بخشیدن مهریه نداره، چون طلاق به دلیل تقصیر یا کوتاهی شوهر صادر میشه، نه از روی میل و خواست زن
نکته کاربردی :
در عمل، گاهی بعضی دادگاهها یا قضات به زن فشار میارن که بخشی از مهریهاش رو ببخشه تا طلاق راحتتر و سریعتر صادر شه
ولی از نظر قانونی هیچ اجباری وجود نداره و زن میتونه هم طلاق بگیره و هم مهریهاش رو تمام و کمال مطالبه کنه